Wystawy

Zamysł zorganizowania w Międzyzdrojach wystawy prezentującej zbiory Aleksandry i Mieczysława Białkiewiczów ma wymiar symboliczny. Oto, na zachodnich rubieżach Rzeczypospolitej, w miejscu tak wyjątkowym jak Woliński Park Narodowy eksponowane są cenne dokumenty i obiekty muzealne będące świadectwem pasji kolekcjonerskiej, ale przede wszystkim umiłowania Ojczyzny i wszystkiego co Polskę stanowi. Są tu dokumenty rodzinne i osobiste Państwa Białkiewiczów, bogata dokumentacja dotycząca żołnierzy Września i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, broń, ordery i odznaczenia, dzieła sztuki. Są powody, aby z prawdziwym wzruszeniem pochylić się nad archiwaliami dokumentującymi bohaterską walkę żołnierza polskiego doby drugiej wojny światowej. Trzeba pamiętać, iż żołnierze Września i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie walczyli o inną Polskę. Polska Rzeczpospolita Ludowa nie była tą wyśnioną i wymarzoną, za którą przelewali krew. Nie była to, zwłaszcza w pierwszych latach powojennych, ziemia dla nich gościnna. Dziś, po latach, symbolicznie wracają, także na ziemie zachodnie i północne. Są obecni pośród nas, w prezentowanych na wystawie zbiorach archiwalnych i muzealnych. Wystawie zorganizowanej na Pomorzu Zachodnim w pobliżu prastarego Wolina i książęcego Szczecina, na ziemiach, na których Polska była u zarania swojej państwowości i na które wróciła w 1945 r. Dzięki Aleksandrze i Mieczysławowi Białkiewiczom tu, nad Bałtykiem, odkrywamy nowe źródła do dramatycznych i tragicznych, ale i pełnych chwały dziejów Polski i Polaków.

Kim zatem są właściciele tak unikatowej kolekcji i jakie były ich losy. Aleksandra Maria Helena Białkiewicz urodziła się w 1922 r. w Kołomyi. Ojcem jej był prawnik, absolwent Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, Edward Wilhelm Ojak, matką Helena z Neumanów. O prestiżu rodziny Ojaków decydowała pozycja głowy domu – ojciec pełnił funkcję prezesa Sądu Apelacyjnego we Lwowie. Aleksandra naukę pobierała w Gimazjum Sacre Coeur we Lwowie, doszła do klasy maturalnej, gdy wybuchła wojna. Wraz z matką i rodzeństwem wywieziona została w głąb Rosji. Ojciec zmarł we Lwowie ukrywany przez tamtejszy ZWZ. Ojakowie przeżyli ciężkie warunki zesłania, doczekawszy tam tzw. amnestii i ruszyli na poszukiwanie polskiego wojska. Aleksandra zaciągnęła się do Armii Andersa 27 lutego 1942 r., otrzymując przydział do Sztabu Głównego, z którym została ewakuowana do Persji, a następnie Iraku, Palestyny i Egiptu, późnieje przydzielona została do 385 Kompanii Łączności, z którą odbyła całą kampanię włoską. 25 grudnia 1945 r. w bazylice w Loreto poślubiła oficera broni pancernej Mieczysława Białkiewicza. W lipcu 1946 r. wojsko ewakuowano do Anglii. Po demobilizacji 12 listopada 1947 r. podjęła pracę zawodową. Równocześnie udzielała się czynnie w organizacjach niepodległościowych, kombatanckich i społecznych. 

Od 1960 r. pracowała stale jako archiwistka w Instytucie Polskim im. gen. Sikorskiego. Czynnie była zaangażowana w Zjednoczeniu Polek, jak również w Medical Aid for Poland, w zakładach dla nieuleczalnie chorych, domach starców i inwalidów wojennych. W uznaniu pracy społecznej i charytatywnej odznaczona została Złotym Krzyżem Zasługi.

14 maja 2004 r. w londyńskim szpitalu na Elingu odszedł na Wieczną Wartę członek Kapituły Orderu Wojennego Virtuti Militari, Mieczysław Białkiewicz, jedyny jak dotąd Polak, który obdarzony został zaszczytnym tytułem honorowego obywatela Londynu. Urodził się w 1919 r. w Zagnańsku. Ojciec, Stanisław Białkiewicz, był nadleśniczym w lasach rządowych w powiecie jędrzejowskim.

Białkiewicz nie poszedł jednak w ślady ojca. Postanowił zostać obrońcą Ojczyzny. W listopadzie 1938 r. przydzielono go do 2 Batalionu Pancernego w Żurawicy. We wrześniu 1939 r. uczestniczył w walkach z Niemcami. Jako żołnierz Brygady Karpackiej dzielił jej szlak. Przez Syrię i Palestynę trafił do Egiptu. Został instruktorem na kursie motorowym i awansował na dowódcę sekcji motocyklowej plutonu rozpoznawczego 3 baonu strzelców. Podczas Kampanii Libijskiej uczestniczył w walkach na Pustyni Zachodniej. Po połączeniu się Brygady Strzelców Karpackich z Armią gen. Andersa, co nastąpiło w Palestynie, otrzymał Białkiewicz przydział do 5 baonu Strzelców Karpackich, jako instruktor jazdy na carriersach. 4 kwietnia dowódca 2 Korpusu, gen. Władysław Anders specjalnym rozkazem przyznał 4 Pułkowi Pancernemu godło „Skorpion”, zaprojektowane przez Białkiewicza.

Pułk „Skorpionów”, a w jego szeregach i Mieczysław Białkiewicz odbył całą kampanię w Italii. Uczestniczył m.in. w walkach o Monte Cassino. Po ustaniu walk i zawieszeniu broni Białkiewicz ukończył kurs czołgowy artyleryjski. Został adiutantem dowódcy 2 Warszawskiej Dywizji Pancernej gen. B. Rakowskiego i 1 stycznia 1946 r. otrzymał awans na porucznika broni pancernej. 14 lipca 1946 r. 4 Pułk Pancerny „Skorpion” został detaszowany z Włoch do Anglii. Służbę w wojsku zakończył Mieczysław Białkiewicz 18 lutego 1947 r. w stopniu kapitana. 11 listopada 1990 r. został awansowany na majora broni pancernej, a III RP nadała mu stopień podpułkownika.

W 1950 r. Mieczysław Białkiewicz ukończył londyńską Szkołę Sztuk Pięknych. Założył fabrykę jubilerską „Sphinx Jewels”, którą prowadził przez 40 lat. Zdobył nie tylko uznanie w branży jubilerskiej. Dzięki doskonałej kondycji finansowej mógł rozwijać własne zainteresowania związane ze sportem motorowym i lotnictwem. Stał się znaną postacią Londynu, przyjmowany był nie tylko na pokojach królewskich, ale i w domach arystokracji angielskiej. Ukoronowaniem pozycji Mieczysława Białkiewicza w Anglii było nadanie mu 21 czerwca 1984 r. honorowego obywatelstwa City of London.
Mieczysław Białkiewicz był również ekspertem z zakresu falerystyki – nauki o odznaczeniach i odznakach, znawcą uzbrojenia z czasów drugiej wojny światowej, największych jej bitew z udziałem broni pancernej. W 1984 r. prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, Edward Raczyński, powołał Białkiewicza na członka Kapituły Orderu Odrodzenia Polski a w 1990 r., decyzją prezydenta Ryszarda Kaczorowskiego, stał się członkiem Kapituły Orderu Wojennego Virtuti Militari.

Kolekcja Państwa Aleksandry i Mieczysława Białkiewiczów powstawała na przestrzeni wielu lat, od ostatniej wojny, aż po początek trzeciego tysiąclecia. Tworzące ją dobra kultury można usystematyzować wedle działów: część dokumentacyjna odnosząca się do pamiątek osobistych, broń biała, elementy umundurowania i wyposażenia, falerystyka, tłoki pieczętne, obrazy, linoryty, chemigrafy, puchary i pamiątkowe plakiety, księgozbiór.

Za cenny historyczny dokument należy uznać sporządzane przez Białkiewicza w kalendarzach zapiski dzienne. Prowadził je w latach 1939–1946, kontynuował sporadycznie w latach pięćdziesiątych (1950) i od lat sześćdziesiątych (1966–2002). Wspaniale uzupełnia je sztambuch. Przedstawił w nim Białkiewicz wojenne dzieje w postaci obrazów wytworzonych w większości Jego ręką, choć prosił też o wpisy spotkanych na wojennych szlakach współtowarzyszy broni. Jako oficer wojsk pancernych przechował również rękopis swego „Dziennika bojowego” z okresu „Akcji na Bolonię”. W kolekcji broni białej zgromadzonej przez Białkiewicza znalazły się szable, szpady, sztylety, kordy, bagnety, oraz broń orientalna. Wśród szabli przeznaczonych do ekspozycji są szable kontuszowe, „batorówka”, szabla kontuszowa z XIX w., angielska kopia polskiej szabli oficerskiej, polska szabla marynarska, szabla rosyjska sprzed 1917 r. i szabla kozacka tzw. „szaszka”.

Szczególne miejsce w kolekcji Białkiewiczów zajmuje spuścizna po gen. Józefie Kordianie Zamorskim, legioniście, współtwórcy i komendancie głównym Polskiej Policji Państwowej

W zbiorach Białkiewicza znalazły się odznaczenia i odznaki z całej Europy. Jedno etui wypełniają odznaczenia belgijskie. Z niemieckich zatrzymał Białkiewicz „Krzyż dla matek” z 1938 r., Italię reprezentują: odznaka Włoskiego Czerwonego Krzyża i medal Obrońców Ojczyzny; Watykan– medale papieskie: Benedykta XV, cztery medale Piusa XII, medal wybity z okazji Millenium Chrztu Polski, medal z Matką Bożą Częstochowską. Wśród linorytów przeważają prace Stanisława Gliwy, który jako żołnierz 2 Brygady Pancernej II Korpusu Armii Polskiej przebył wraz z nią cały szlak bojowy.

Na wystawie prezentowane są również prace artystyczne Mieczysława Białkiewicza, m.in. rzeźby, ryngrafy, projekty jubilerskie.

Organizatorzy wystawy – Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, Woliński Park Narodowy i Archiwum Państwowe w Szczecinie mają nadzieję, że prezentowana kolekcja dostarczy nie tylko wrażeń estetycznych, ale także wiedzę o ważnym okresie historii Polski i Polaków.