Archiwum Państwowe w Szczecinie w 2009 roku

Archiwum Państwowe

w Szczecinie w 2010 roku

 

Zasób Archiwum Państwowego w Szczecinie i jego oddziałów w Międzyzdrojach i Stargardzie Szczec. tworzyły w końcu 2010 r. 2172 zespołów archiwalnych, z czego w Szczecinie pozostawało 1543, Międzyzdrojach 312, Stargardzie Szczec. 317. Wielkość przechowy-wanych w archiwum materiałów archiwalnych wyniosła 99991,63 metrów bieżących (m.b.), zaś liczba jednostek inwentarzowych (j.i.) 811 411.

W roku 2010 Archiwum Państwowe w Szczecinie wraz z oddziałami przejęło łącznie 269,04 m.b., co stanowiło 15 295 j.i. Całkowicie opracowana część zasobu obejmowała 1479 zespołów (5934,47 m.b. i 510 164 j.i.). W omawianym okresie opracowanych zostało 77 zespołów archiwalnych (327,67 m.b. i 27 109 j.i.).

Przechowywane w archiwum materiały archiwalne poddawane były zarówno profilaktycznemu zabezpieczaniu przed dalszymi zniszczeniami, w tym mikrobiologicznymi, jak i profesjonalnym zabiegom restauratorskim. Kontynuowano też gazowanie akt. Prowadzono prace konserwacyjne nad kilkudziesięcioma obiektami papierowymi. W ramach mikrofilmowania zabezpieczającego wykonano ponad 384 493 klatki mikrofilmu zabezpieczającego. W tej liczbie jest 41 000 klatek mikrofilmu zabezpieczającego wykonanych ze środków finansowych pozyskanych z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Dziedzictwo kulturowe. Priorytet 5. Tworzenie zasobów cyfrowych dziedzictwa kulturowego” na dokończenie mikrofilmowania i skanowania akt powiatowych urzędów repatriacyjnych województwa szczecińskiego.

W 2010 r. wykonano łącznie 50 693 skany ( w tym 9693 skany z zespołów Urząd Wojewódzki Szczeciński Sąd Obwodowy w Białym Borze, Człuchowie i Łobzie, Księgi metrykalne oraz 41 000 skanów akt powiatowych urzędów repatriacyjnych województwa szczecińskiego ze środków finansowych pozyskanych z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Dziedzictwo kulturowe. Priorytet 5. Tworzenie zasobów cyfrowych dziedzictwa kulturowego”.

Archiwum Państwowe w Szczecinie oraz podległe mu oddziały nadzorowały 270 jednostek organizacyjnych (158 państwowych oraz 112 samorządowych). Ponadto nadal wykonywane były czynności kontrolne w jednostkach wykreślonych z wykazu jednostek nadzorowanych, przechowujących materiały archiwalne wchodzące w skład państwowego zasobu archiwalnego. Prowadzono również kontrole sprawdzające w celu oceny stanu realizacji zaleceń pokontrolnych oraz instruktaże dotyczące sposobu ich realizacji, a w szczególności przygotowywania materiałów archiwalnych przekazywanych do Archiwum Państwowego w Szczecinie.

We wszystkich pracowniach archiwum zarejestrowanych zostało 1983 użytkowników (w Szczecinie 1922 osoby, w Międzyzdrojach 37, w Stargardzie Szczec. 24 osób). Odnotowano 3221 odwiedziny. Udostępniono ogółem 17 032 j.i. Utrzymana została zapoczątkowana w 2003 r. tendencja wzrostowa liczby udostępnionych jednostek inwentarzowych. Badania naukowe prowadziło 1000 osób (10 138 j.i.), poszukiwania genealogiczne – 155 osoby (2234 j.i.), własnościowe –18 osób (583 j.i.), dla celów socjalnych – 3 osoby (23 j.i.), do celów publicystycznych i popularyzacyjnych – 84 osoby (796 j.i.), inne, m.in. nadzór budowlany m. Szczecina, Świnoujścia – 723 osoby (3258 j.i.).

Wśród użytkowników pracowni Archiwum Państwowego w Szczecinie dominowali obywatele z kraju. Łącznie w 2010 r. było ich 1825, którzy odwiedzili pracownie 2891 razy. Udostępniono im 15 771 j.i. Przyjęto również 158 osób z zagranicy, którym udostępniono 1261 j.i.

W 2010 r. liczba przeprowadzonych kwerend zmalała w stosunku do roku poprzedniego. Łącznie przygotowano ich 1641.

W okresie sprawozdawczym archiwum w Szczecinie podejmowało lub kontynuowało współpracę z kilkunastoma instytucjami i towarzystwami naukowymi, m.in.: Szczecińskim Towarzystwem Naukowym, Książnicą Pomorską, Urzędem Marszałkowskim, Zamkiem Książąt Pomorskich, Uniwersytetem Szczecińskim i uniwersytecką Biblioteką Główną, Szczecińskim Towarzystwem „Pogranicze”, Polskim Towarzystwem Historycznym, Urzędem Miejskim w Szczecinie, Instytutem Pamięci Narodowej Oddział w Szczecinie. Trwała też wieloletnia współpraca z Archiwum Krajowym w Greifswaldzie (Landesarchiv Greifswald). Odnosiła się ona w większości do kontaktów naukowych i wymiany informacji, organizacji sesji naukowych, przedsięwzięć wydawniczych i ekspozycyjnych.

Rok 2010 był bogaty w ważne wydarzenia i rocznice na Pomorzu Zachodnim. Archiwum szczecińskie aktywnie włączyło się w realizację kilku inicjatyw, tak naukowych jak i edukacyjnych.

W marcu w Klubie Garnizonowym otwarto wystawę „Katyń – dzieje rodzin katyńskich na Pomorzu Zachodnim”. Jej organizatorem było Archiwum Państwowe w Szczecinie współpracujące z Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Klubem Garnizonowym w Szczecinie oraz Instytutem Pamięci Narodowej. Honorowy patronat objął Marszałek Województwa Zachodniopomorskiego oraz Dowódca 12 Szczecińskiej Dywizji Zmechanizowanej. Patronat medialny sprawowało Polskie Radio Szczecin oraz Telewizja Szczecin. Na wystawie pokazano różnorodne dokumenty archiwalne związane z odkrywaniem prawdy o Katyniu. Bardzo ważną częścią tej ekspozycji były fotografie pozyskane od osób prywatnych ze Stowarzyszenia Rodzin Katyńskich. Oficjalnemu otwarciu wystawy towarzyszyła konferencja naukowa.

We wrześniu Archiwum Państwowe w Szczecinie wspólnie z Klubem Garnizonowym w Szczecinie zorganizowało kolejną wystawę w rocznicę wybuchu drugiej wojny światowej. Patronat nad wystawą objęli: Prezydent Miasta Szczecin Piotr Krzystek oraz Dowódca 12 Szczecińskiej Dywizji Zmechanizowanej gen. dyw. Marek Tomaszycki. Ekspozycja obejmowała dwa bloki tematyczne: „Polski wrzesień 1939 r. w malarstwie Jarosława Wróbla” oraz „Polskie Siły Zbrojne w misjach poza granicami kraju – falerystyka ze zbiorów Mirosława Borowskiego”.

W grudniu w Klubie Garnizonowym w Szczecinie otwarta została wystawa pn. „Twórcy niepodległości” przygotowana w ramach obchodów 92. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości.

Ważne znaczenia dla Szczecina i regionu miała otwarta 18 grudnia w Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie wystawa „Szczeciński Grudzień ‘70” zorganizowana przez Archiwum Państwowe w Szczecinie we współpracy z Muzeum Narodowym w Szczecinie. Znalazły się na niej fotografie, druki ulotne oraz dokumenty z zasobu szczecińskiego archiwum odnoszące się do pamiętnych wydarzeń sprzed 40 lat. W otwarciu wystawy uczestniczył m.in. wiceminister sprawiedliwości, władze regionu – marszałek województwa zachodniopomorskiego, wojewoda zachodniopomorski, prezydent Szczecina oraz uczestnicy wydarzeń sprzed 40 lat.

Dużym przedsięwzięciem była otwarta w maju w szczecińskim Seminarium Duchownym (w 65. rocznicę pierwszej mszy świętej polskim Szczecinie) wystawa fotograficzna poświęcona Kościołowi katolickiemu na Pomorzu Zachodnim. Jej głównym organizatorem było Archiwum Państwowe w Szczecinie przy współpracy Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Szczecińskiego, szczecińskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej i Archiwum Archidiecezjalnego. Ekspozycja dokumentowała pierwsze dni organizacji życia religijnego na Pomorzu Zachodnim. Znalazły się na niej fotografie kapłanów, w pierwszym rzędzie zakonników, a później księży diecezjalnych, z różnego rodzaju uroczystości religijnych i świąt kościelnych z zasobów Archiwum Państwowego w Szczecinie, Archiwum Akt Nowych, Archiwum Jasnogórskiego, Towarzystwa Chrystusowego dla Polonii Zagranicznej oraz Instytutu Pamięci Narodowej. Zakres chronologiczny ekspozycji obejmował lata od 1945 r. po czasy współczesne. Otwarcia wystawy dokonał metropolita szczecińsko-kamieński ks. abp prof. Andrzej Dzięga.

Ważnym przedsięwzięciem, zorganizowanym w dniach 24–25 września w Chojnie wspólnie przez Archiwum Państwowe w Szczecinie, Instytut Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk oraz Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Szczecińskiego, była XXIV konferencja naukowa pn. „Od atlasu do kolekcji. W 440. rocznicę pierwszego wydania atlasu Abrahama Orteliusa”. Miała ona charakter międzynarodowy. Uczestniczyli w niej historycy i kartografowie z ośrodków naukowych w Polsce oraz z Lwowa i Kijowa. Podczas konferencji wygłoszono 21 referatów poświęconych przede wszystkim atlasom, w tym kilka o Abrahamie Orteliusie i jego dziele Theatrum Orbis Terrarum. Szczególne zainteresowanie wzbudziła prezentacja przechowywanego w Archiwum Państwowym w Szczecinie egzemplarza Parergonu z 1624 roku, czyli atlasu historycznego starożytności, będącego niezwykle rzadkim dodatkiem (wydano 600 egz. w kilku wydaniach), dołączanym od 1595 roku do Theatrum.

Kolejną inicjatywą, realizowaną w 2010 r. było rozpoczęte 8 listopada przedsięwzięcie pod nazwą „Konstelacja Szczecin. Szczecińscy aktorzy w kinie okresu międzywojennego”. Był to przegląd filmów z udziałem gwiazd kina niemieckiego i światowego urodzonych w Szczecinie. Trzydniowemu pokazowi towarzyszyła konferencja filmoznawcza. Konstelacja Szczecin była nową jakością w prezentacji dziejów Pomorza. Współorganizatorami Konstelacji były: Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Szczecińskiego, Archiwum Państwowe w Szczecinie, Europejska Stolica Kultury Szczecin 2016, Euroregion Pomerania oraz Pommersches Landesmuseum w Greifswaldzie. Sześć pokazów filmów obejrzało ok. 700 osób. Archiwum uzyskało też z Bundesarchiv licencję na pokazanie jednego z najstarszych filmów szczecińskich z 1897 r. z wizyty cesarza Wilhelma w Stoczni szczecińskiej

Oprócz obchodów rocznicowych Archiwum Państwowe w Szczecinie podejmowało współpracę z innymi instytucjami naukowymi, kulturalnymi i oświatowymi w różnych aspektach działalności. Kontynuowana była współpraca z Muzeum Narodowym w Szczecinie. 23 kwietnia na wystawie „David Gilly i jego czasy” zorganizowanej przez Muzeum Narodowe w Szczecinie zaprezentowano mapę wykonaną przez Davida Gilly’ego oraz dokumenty z zespołu Archiwum Książąt Szczecińskich będące w zasobie Archiwum Państwowego w Szczecinie.

Archiwum szczecińskie w 2010 r. aktywnie włączyło się o organizację Europejskich Dni Dziedzictwa (w Polsce organizowane od 1993 r.). Jest to wspólna inicjatywa Rady Europy i Unii Europejskiej mająca na celu promowanie zabytków, odbywająca się jednocześnie w czterdziestu dziewięciu krajach Europy. Przedsięwzięcie dotyczy szeroko pojętej edukacji historycznej i kulturalnej, promowania regionalnego dziedzictwa oraz podkreślania wspólnych korzeni kultury europejskiej. Co roku we wrześniu kraje, w których odbywa się ta impreza, udostępniają do zwiedzania szerokiej publiczności liczne zabytki i miejsca kultury, a także organizują wykłady, wystawy i inne imprezy towarzyszące. W ramach tych dni pracownicy Archiwum wygłosili kilka wykładów.

W sierpniu, w ramach obchodów Dni Pomorza Zachodniego w Meklemburgii-Pomorzu Przednim, w auli Uniwersytetu Ernsta Moritza Arndta w Greifswaldzie (Ernst Moritz Arndt Universität Greifswald) odbyła się uroczysta sesja poświęcona 10-leciu współpracy województwa zachodniopomorskiego i Landu Meklemburgia-Pomorze Przednie. Jednym z głównych punktów programu było wręczenie Złotej Odznaki Honorowej „Gryfa Zachodniopomorskiego” dr. Martinowi Schoeblowi, dyrektorowi Archiwum Krajowego w Greifswaldzie. Odznaka ta, przyznana przez Zarząd Województwa Zachodniopomorskiego na wniosek Archiwum Państwowego w Szczecinie, honoruje zasługi dr. Schoebla we współpracy między archiwami w Greifswaldzie i Szczecinie dotyczącej archiwistyki i, w szerszym wymiarze, działalności naukowej, popularyzatorskiej i edukacyjnej. Podejmowane przez oba archiwa od kilkunastu lat działania odnoszące się do historycznego zasobu pomorskiego, podzielonego w wyniku drugiej wojny światowej, mają także wymiar ponadregionalny. Oficjalnego odczytania uchwały i laudacji na cześć wyróżnionego dokonał dr Jan Macholak. Natomiast dr Martin Schoebel w swoim wystąpieniu podkreślił, iż na otrzymane wyróżnienie zasłużył cały zespół kierowanego przez niego archiwum, a tak szeroki zakres podejmowanych inicjatyw jest możliwy także dzięki zaangażowaniu Archiwum Państwowego w Szczecinie i jego dyrektorów – poprzedniego, prof. Kazimierza Kozłowskiego i obecnego dr. Jana Macholaka. Ta współpraca umożliwia realizację misji i wizji archiwów, podobnej dla naszych krajów, odnośnie do promowania pomorskiej wiedzy historycznej oraz tworzenia rzeczywistych, trwałych pomostów między społecznościami pogranicza względem dbałości o wspólne dziedzictwo. W uroczystościach w Greifswaldzie wziął udział premier landu Meklemburgia-Pomorze Przednie, przedstawiciele środowiska nauki i kultury. Polskie władze regionalne reprezentowali: Wojewoda Zachodniopomorski, Marszałek Województwa Zachodniopomorskiego, Prezydent Szczecina, a także posłowie na Sejm RP.

W 2010 r. w archiwum miały miejsce promocje kilku książek. W maju odbyła się promocja książki „Lech Bądkowski i Jerzy Pachlowski w Tygodniku „Ziemia i Morze”. Wydawcami tej publikacji pod redakcją Józefa Borzyszkowskiego i Kazimierza Kozłowskiego są Archiwum Państwowe w Szczecinie i Instytut Kaszubski w Gdańsku. Pracę stanowi wybór artykułów publikowanych we wspomnianym tygodniku przez znaczące postacie tak dla Pomorza Gdańskiego jak i Zachodniego; w czerwcu miała miejsce promocja pierwszego tomu monografii tego miasta pt. „Dzieje Szczecinka” tom I (do 1939 roku)”, w której autorami dwóch rozdziałów są pracownicy Archiwum Państwowego w Szczecinie, a w grudniu w Bibliotece Miejskiej Szczecinka odbyła się promocja monografii powojennych dziejów Szczecinka pt. „Z dziejów Szczecinka. Tom II”. Współwydawcą tego opracowania oprócz Zarządu Miasta Szczecinek, jest Wydawnictwo „Dokument” Oficyna Wydawnicza Archiwum Państwowego w Szczecinie; w czerwcu odbyła się promocja albumu Ludwika Piosickiego, w którym zamieszczonych zostało około 300 exlibrisów jego autorstwa. 96-letni artysta, od połowy lat 50. mieszkający w Szczecinie, jest autorem exlibrisów znanych postaci tego miasta oraz różnych instytucji; w lipcu ukazało się okolicznościowe wydawnictwo pt. „5 lipca 1945... Obejmowaliśmy Szczecin takim, jaki był”. Archiwum uczestniczyło w przygotowaniu tego opracowania, przeprowadzając m.in. kwerendę i udostępniając unikatowe, wcześniej niepublikowane fotografie ze swojego zasobu. Publikacja została wydana z okazji 65. rocznicy ostatecznego objęcia Szczecina przez polskie władze. Swą premierę miała podczas inscenizacji historycznej „Szczecin 1945” w ramach tzw. urodzin Szczecina, na obecnej ulicy 5 Lipca.

Oficyna Wydawnicza AP w Szczecinie „Dokument” była też współwydawcą innych publikacji: pod red. K. Kozłowski i J. Borzyszkowski Lech Bądkowski i Jerzy Pachlowski w Tygodniku „Ziemia i Morze”, pod red. R. Gaziński, W. Stępiński, Ziemiom Odzyskanym umysł i serce. Henryk Lesiński uczonego życie i dzieło, pod red. K. Kozłowski, J. Powałka, Z dziejów Szczecinka, t.2. Lata 1945–2008, R. Kostynowicz, W blasku katedr. Ostatnie artykuły. Dziennik, pod red. U. Kozłowska, Źródła do dziejów Pomorza Zachodniego, t. XV, Choroby zakaźne a aktywność służby zdrowia na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1947.

Archiwum Państwowe utrzymuje też kontakty z Ośrodkiem Telewizji Szczecin m.in. w zakresie poszukiwań źródłowych i ciekawych materiałów dokumentujących życie regionu. W 2010 r. wyemitowano pięć programów i reportaży. W lutym TVP Szczecin nadała dwa programy – pierwszy pn. „Po co ludzie przychodzą do archiwum” poświęcony był wykorzystaniu materiałów archiwalnych dla codziennych potrzeb, a drugi to nowy film poświęcony najstarszemu na świecie kinu „Pionier” działającemu nieprzerwanie w tym samym obiekcie, w którym wykorzystano archiwalia znajdujące się w zasobie szczecińskiego archiwum. W sierpniu z okazji Dni Pomorza Zachodniego w Meklemburgii-Pomorzu Przednim, które odbyły się w dniach 20–21 sierpnia na zlecenie Zachodniopomorskiego Urzędu Marszałkowskiego zrealizowany został film o historii i współczesności tego regionu. Wystąpił w nim m.in. dyrektor Jan Macholak, który mówił o współpracy naukowej, edukacyjnej, wydawniczej i popularyzatorskiej Archiwum Państwowego w Szczecinie z Landesarchiv Greifswald. W 65. rocznicę oficjalnego przejęcia Szczecina przez władze polskie, w telewizji regionalnej wyemitowano film poświęcony temu wydarzeniu, w którym wykorzystano materiały z zasobu szczecińskiego archiwum. Ponadto ukazał się reportaż o zorganizowanej przez Archiwum wystawie „Katyń – dzieje rodzin katyńskich na Pomorzu Zachodnim”.

Także Polskie Radio Szczecin towarzyszy wszystkim ważniejszym wydarzeniom archiwalnym. W kwietniu szczecińska rozgłośnia wyemitowała audycję dotyczącą poświęconą mitom w historii. a w listopadzie rozmawiano o współczesnych form przechowywania archiwaliów, przenoszenia ich części na nośnik elektroniczny i możliwości korzystania z tej formy zapisu. Sporo miejsca poświęcono też właśnie zakończonej digitalizacji akt PUR z zasobu Archiwum Państwowego w Szczecinie. Łącznie Polskie Radio Szczecin wyemitowało sześć audycji i programów związanych z działalnością Archiwum.

Ukazało się również 47 publikacji prasowych dotyczących dziejów szczecińskiego Archiwum oraz jego zasobu.